УИХ-ын гишүүн Р.Гончигдорж: Би хүссэн болгоноо авах мөнгөгүй тул буй байдалдаа зохицсон зүйлээ л хүсдэг

Манай сонин энэ дугаараасаа эхлэн Хүмүүсийн хоймор хэмээх нэгэн шинэ булангаар уншигч тантай уулзах боллоо. Улс төрч, бизнесмэн, урлаг спортын одод гээд улсад хийсэн юмтай, хэлэх үгтэй хүндлэл хүлээсэн олны танил хүмүүстэй чөлөөт сэдвээр ярилцах зорилготой энэхүү булан маань уншигч танд таалагдана гэж найдаж байна. Манай анхны зочноор УИХ-ын гишүүн Р.Гончигдорж уригдлаа. Тэрээр МУИС-ийн багш байхдаа ардчилсан хувьсгалын төлөө зүтгэж, анхны дэд ерөнхийлөгч, УИХ-ын дарга, АН-ын дарга зэрэг хариуцлагатай албан тушаалыг хашиж байсан юм.

Би “Бөөрөнхий” нэрэндээ дуртай

-Таны өдий хүрсэн амьдралын замналын хамгийн оргил үе нь хэзээ байсан бэ?
-Хүн болгон л дандаа оргил үедээ явдаг. Өөрийнхөө хувьд оргил үедээ явж байна уу, олон түмний дунд оргилд нь явж байна уу гэдгээрээ ялгардаг байх. Монгол улсынхаа хөгжлийн оргил үе рүү явах тэр мацаанд нь тус дэм болж яваа гэж өөрийгөө үнэлдэг. Монгол улсын хувьд хөгжлийн оргил үе урд байна. Хөгжлийн бэрхшээлтэй үеэ хойноо үлдээсэн гэж боддог. Улс төрчийнхөө хувьд үйл ажиллагаандаа илүү сэтгэл хангалуун байсан үеүдээ оргил хэсэг минь гэж хэлж болох юм. Энэ бол миний анх улс төрд орж, 1990 оны ардчилсан хувьсгалд оролцож, үр дүн нь надад хамгийн их таалагдсан тэр үйл явц бол гарцаагүй мөн. МУИС-ийн багш залуу санаа нийлсэн нөхдийнхөө хамт нам байгуулж, тухайн үеийн нам төртэй яриа хэлэлцээрт орж, хатуу ширүүн замаар биш, зөөлөн замаар шийдвэрлэсэн нь миний зан араншин, нөхдийн минь үзэл бодолтой яв цав нийцэж байсан юм. Нэг ч хүний хамраас цус гаргалгүй, ганц ч цонх хагалалгүй ардчилсан хувьсгалыг тайван замаар хийсэн нь миний амьдралд хамгийн үнэ цэнэтэй зүйл гэж боддог.
-Улс төрчийн хувьд таныг “Бөөрөнхий” гэж дүгнэдэг хүн олон байдаг байх?
-Тийм ээ, би энэ хоч, нэрэндээ дуртай байдаг. Аливаа зүйлийг хурц ирмэгээр нь тавьж асуудал үүсгэх нь тийм ч таатай үр дүн авчрахгүй. Нэгэнт л улс төрийн харилцаа байр суурийн ялгаа үүсгэдэг учраас тэр ялгаан дээрээ тоглох биш, нийтлэг зүйлээ нэгтгэх нь чухал. Энэ бол миний улс төрийн харилцааны тактик. Тэр маань ерэн оны хувьсгал тайван замаар ялахад чухал үүрэгтэй байсан гэдгийг би өөрөө мэдэрдэг.
-Тухайн үед та айж байсан уу?
-Айх гэдэг бол үл итгэхээс үүддэг гэж би ойлгодог. Тухайн үед би ардчилсан хувьсгал ялна гэдэгт итгэлтэй байсан учраас айгаагүй. Эмзэглэж болгоомжилж байсан зүйлүүд бол бий. Айна гэдэг бол ухралт гэж би боддог. Тэр үед монголын ард түмэн нийтээрээ ардчиллын үндсэн агуулга болох нэг намын тоталитари дэглэмээс салах ёстой, хүний эрх, эрх чөлөө дээдлэгдэх ёстой, хүн шиг амьдарч, эрх чөлөөгөө эдлэх ёстой гэсэн үзэл санаатай байсан болохоор миний айгаагүйн бас нэг шалтгаан. Олон түмний энэ хандлага бүхэлдээ миний ар талд байсан болохоор айх шаардлагагүй байжээ.
-Таны эрч хүчийг барсан, стресст оруулсан асуудал олон тохиолдож байв уу?
-Стресс гэдэг асуудалд би бас л өөрөөр ханддаг л даа. Хүн өөрөө өөртөө л стрессийг бий болгодог. Түүнийг үүсгэж болох орчинд өөрөө тайван амгалан байж, тэр дундуур нэвтэрч гардаг чадвар эзэмших хэрэгтэй. Тэгж байж тэр нь үр дүн болж хувирдаг. Тэгэхгүй сэтгэл санааны дарамтад, элдвийн ачаалалд орох юм бол тэндээс ямар ч үр дүн олж харахгүй. Уншигчидтайгаа саналаа хуваалцахад, стрессийн шалтгааныг өөрөөсөө л хай. Өрөөлөөс хайгаад байх юм бол дандаа дарамтад ордог. Өөрөөсөө хайвал дандаа гарц олдог юм. Ийм байдлаар миний улс төрийн амьдрал өрнөсөн. УБХ-ын даргаар, анхны дэд ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байхад улс төрийн цоо шинэ харилцааг эрх зүйт түвшинд нь зангидах хэрэг гарч байсан. Тухайн үед үзэл бодлын зөрөөтэй байр сууриуд, маргаантай маш олон асуудлууд байсан. Хэрэв би хямардаг, стресст ордог байсан бол тэр олон асуудлыг бага хурлын түвшинд шийдэх гол алхмуудыг удирдлагын түвшинд хэрэгжүүлж чадахгүй байсан болов уу. Хоёр талын нөхөд хэрүүл маргаан гаргаж, үзэл бодлын зөрөөгөөс болоод зөрчилдөөд байсан бол үүргээ биелүүлж, шинэ Үндсэн хуулиа баталж, зах зээлийн эдийн засгийн харилцааны гол гол хуулиудыг гарган, тэр үеийн улс төрийн шинэтгэлийн олон намын системийн эрх зүйн үндсийг тавьж чадахгүй байсан. Эдгээр асуудал хурц маргаантай, эмзэг байсан. Гэхдээ л тэр дундаас гаргалгаа хийж чаддаг байлаа. Энэ л үлгэр загвар өнөөдрийг хүртэл хадгалагдах ёстой гэж ойлгодог. Одоо бол янз бүрийн шинэ харилцаа үүсч байгаа тул тэр болгон өмнөх шигээ хандаад байж болохгүй болж дээ.
-Таны анхдагч алхам болгон араасаа юу дагуулдаг вэ?
-Анхны алхам, анхны сэдэл болгон мэдээж хэрэг дандаа сайхан үр дүнд хүрэхгүй л дээ. Анхны алхам хийлээ гэдгээ эцсийн алхамд хүрчихлээ гэж бодох юм бол алдаа оноогоо харж чадахгүйгээр нөхөж баршгүй эндэл гаргаж болзошгүй. Анхны алхмаа хэт огоорч, туйлширсаар муу үр дүнд хүргэхгүйн төлөө сэрэмжтэй үргэлжлүүлж байх нь чухал. Тэгэхээр миний анхны алхмууд хүрэх ёстой зөв үр дүнгээсээ хальж гараагүй.

Агуу хүмүүсээр бахархах нь миний мөрөөдлийг хөтөлж байсан

-Математикч хүний сэтгэхүй хуульч, түүхчийг бодвол илүү задарсан, хийсвэр дүгнэлт ихтэй байдаг болов уу?
-Би бусад мэргэжилтэй харьцуулж хэлмээргүй байна. Яагаад гэвэл би хуульч биш учраас тэр хуульчийн сэтгэхүй гэдэг надад танигдаагүй зүйл шүү дээ. Олон мэргэжлийн хүмүүстэй парламентын түвшинд харыдаж байхад янз бүрийн таамаглал бий болдог. “Математик бүх сэтгэлгээний суурь үндэс нь” гэж суутнуудын хэлсэн үг ч байдаг. Энэ суурь сэтгэхүй учир шалтгааны зөв дарааллыг бий болгож өгдөг. Нөгөө талаас урагшаа чиглэх хөдөлгөөн, сэтгэлгээний өргөн хүрээг олон хувилбараар гаргаж тавьж өгдөг. Нэг хошин яриа байдаг л даа. Англи руу хуралд оролцохоор Оросын гурван эрдэмтэн галт тэргээр явж байжээ. Нэг ньтүүхч, нөгөө нь физикч, гурав дахь нь математикч. Английн хилийг дөнгөж алхмагц түүхч нь “Пөөх, Англи чинь дан хар хоньтой юм” гэж хэлсэн байгаа юм. Тэгсэн чинь физикч нь “Чи ганц хонийг нь харчихаад бүх хонь нь хар гэсэн дүгнэлт хийж болохгүй шүү дээ” гэж хэлж. Математикч нь сонсож байгаад “Би ч бас тэгж бодохгүй байна. Миний дүгнэлтээр бол Англид ядаж нэг хониных нь нэг тал нь хар юм байна” гэж хэлжээ. Энэ хэдийгээр хошин яриа боловч математикчдын дүгнэлтийг илтгэсэн юм. Тэр хонины нөгөө тал нь цагаан байхыг үгүйсгэхгүй шүү дээ. Бид тэр хонины нэг талыг нь л харж байна. Тиймээс сүүлийн өгүүлбэр бол математикч хүний сэтгэлгээний гүнзгийрэл, логик дэс дараалал, тэлэлт гэсэн гурван орон зайг хамгийн энгийн илэрхийллээр илтгэж байгаа хэрэг. Энэ гурав маань надад улс төрчийн хувьд дандаа хэрэг болж байдаг.
-Та бие хүн болж төлөвших явцдаа өнөөдрийн тавь гарсан насандаа ямар хүн болчихсон байна гэж төлөвлөж, мөрөөдөж байсан бэ?
-Хүний мөрөөдөл цаг хугацаагаар өөрчлөгдөж байдаг байх л даа. Хүүхэд үеийн мөрөөдөл тогтож үлдээгүй. Хөдөөгийн сургуулийн хүүхэд шинэ барилгыг хараад л “Би барилгын инженер болно” гэсэн бодол орж ирж байсан удаатай. Гэхдээ миний хувьд нэлээн эрт математик руу орсон болохоор түүндээ огоорч, гүнзгийрч дурлаж өссөн дөө. Судлаад ирэхээрээ энэ чиглэлээр том эрдэмтэн, академич болно гэх мэтээр мөрөөдөл маань томордог байлаа. Агуу хүмүүсээр бахархах бахархал миний мөрөөдлийг хөтөлж явсан. Их сургуульд ирээд л тэр том эрдэмтэд, академичдыг хараад тэднээр өөрийгөө хөглөж, ирлэж ирсэн дээ.
-Та мөрөөдөл үе үеэр өөрчлөгдөж байдаг гэлээ. Одоо та юу хүсч, мөрөөдөж байгаа вэ?
-Хувь хүнийхээ хувьд үр хүүхэд, ач гучийнхаа сайн сайхныг харж, түүгээр бахархаж, баярлаж явахыг хүснэ. Хүний амьдралын утга учир болсон өөрийн үргэлжлэлээ зөв, тууштай байлгахыг хүсч байна. Улс төрчийнхөө хувьд монголчууд эх орноороо бахархах бахархал бүхнээ сэтгэлдээ тээх биш, амьдралдаа хүртэж чаддаг байлгахын төлөө зүтгэж байна. Энэ амтыг авах үе рүү аль болох хурдан хүрэхийн төлөө зүтгэж байна.
-Танд алдсан цаг хугацаандаа харамсах тохиолдол байдаг уу?
-Би болоод өнгөрсөн зүйлд харамсдаггүй юм. Гэхдээ тэр таагүйхэн өнгөрсөн явдлаас харамсал биш сургамжийг авч явах учиртай юм гэж боддог. Би 2000-2004 онд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдож чадаагүй. Идэвхгүй байсан үе гэж би хэлэхгүй л дээ. Тэр үед үзэл бодол нийлсэн нөхөдтэйгөө “Алтангадас ассиоцаци” гэж хөгжлийн төлөөх байгууллагыг байгуулж, Монгол улсын хөгжлийн арван зорилтыг дэвшүүлж ажиллаж байсан. Энэ маань 2004-2006 оны хөгжлийн гол бодлогууд, саяын сонгуульд оролцсон АН-ын арван зөв бодлогын тулгуур, суурь зорилтуудын эхний томьёолол болсонд баяртай байдаг. Гэхдээ тэр 2000-2004 онд би УИХ-ын гишүүнээр сонгогдсон бол хяналтгүй явсан тэр үед хэдийгээр цөөнх ч гэсэн өөр уур амьсгал, өөр байр суурийг бий болгож, оруулж байсан бол өнөөдөр арай өөр үр дагавар харагдах байсан болов уу гэж боддог юм. 2001 онд Монгол улсын ерөнхийлөгчид нэр дэвшин оролцохдоо ч хяналтгүй төрийн үил ажиллагаанд тэрхүү өөр уур амьсгалыг оруулахын төлөө зорьж, мөрийн хөтөлбөрөө боловсруулж байлаа. УИХ-ын 2000 оны сонгуульд хувьсан өөрчлөгдөж байгаа сонгогчдын уур амьсгалыг мэдрээгүй алдаагаа харж, дараа дараагийн сонгуульд үүнийгээ сургамж болгон санаж ажилладаг даа.
-Тэгвэл танд олзуурхдаг цаг үе, азтай тохиолдол нь юу байв?
-Би өөрийнхөө өнгөрсөн бүх амьдралд сэтгэл хангалуун байдаг. Би хөдөө өсөж төрснөөрөө маш их олзуурхдаг. Төрж өссөн тэр үед минь тогтсон ёс заншлын гэхээсээ илүүтэй өөрөө өөрийнхөө орчинд бие дааж явсан сэтгэлгээний олзоо би амьдралынхаа суурь, төлөвшлийн үндэс гэж боддог. Хар багаасаа хөдөлмөр хийж өссөн. Тав зургаан наснаасаа л эхэлж зундаа цагаан идээ хийдэг байлаа. “Тэгж байхдаа би ингэж бодож байсан” гээд нэхээд дурсахад миний өөрийгөө нээх оролдлого илэрдэг. Ээзгий ээдүүлэх гэж чухал ажил бий л дээ. Түүнийг хийхэд надад зааж зөвдөх хүн байхгүй, гарын авлага болгох ном товхимол бол бүр ч байгаагүй. Гэсэн ч би яаж хийвэл сайхан амттай болох вэ гэдэг технологийг өөрөө л олж мэдэж, сайжруулж, чанаржуулж явснаа мэддэг юм. Дараа нь ширгээх гэж том ажил бий. Яаж ширгээхэд сайхан өнгөтэй болох вэ гэдгийг мөн л өөрөө нээж хийж сурсан. Энэ бол хожим нь судлаач болоход, танихгүй орчинд дасч, мэдэрч амьдрахад гол чанар болж суужээ гэж ойлгодог. Улмаар математик руу намайг оруулсан хүчин зүйл бол энэ өссөн орчин. Товчхондоо бусдын мэдээллийн орчинд биш, өөрийн мэдээлэл боловсруулалтын орчинд өсч өндийж ирснээрээ бахархаж явдаг.
-”Юм үзэж, нүд тайлна” гэж ярьдаг шүү дээ. Та явсан газруудаасаа юуг өөртөө нааж үлддэг вэ?
-Ном эрдэм сурч байх үедээ л хамгийн ихийг мэдэж, мэдэрч байсан. Хуучнаар Зөвлөлт Холбоот Улсын Эрхүү, Новосибирскэд ном үзэж байх үед би маш их зүйлийг өөртөө нааж үлдсэн. Миний амьдралыг математикч, эрдэмтэн байсан үе, улс төрч болсон үе гэж хоёр ангилж болно. Улс төрч болсон хойно олон орноор айлчилж, олон хүнтэй уулзаж, өөр орчин, өөр өөр ёс заншил, хөгжил, эрх зүйн орчинд явж байлаа. Хамгийн энгийн жишээ гэхэд Солонгост албан ёсны айлчлал хийж явахдаа хоёр гол зүйлийн талаар нэлээн их эргэцүүлэл тээж ирж байлаа. Бид монголоороо бахархаж л ирсэн, тийм үү. Гэтэл Солонгосчууд эх орныхоо хөгжлийн төлөө иргэн бүр нь хатуу зорьсон, улс орныхоо сайн сайхны төлөө үнэн сэтгэлээсээ зутгэх үзэл нь маш их мэдрэгдэж байсан. Мөн хөгжлийн маш том зорилгыг тавиад тэр үед Ким Дэ Жун ерөнхийлөгчдөө өргөн барьж байсан. Нэгдүгээрт, Монгол улс хөгжлийн төлөөх иргэн болгоны оролцоог тийм хэмжээгээр хангасан, хоёрдугаарт, урт хугацааны зорилготой, судалгаан дээр тулгуурласан зорилттой байх ёстой юм байна гэж би бодсон. Тийм ч учраас үүнээс санаа авч 2001 онд ерөнхийлөгчид нэр дэвшихдээ ойрын хорь гучин жилийн хөгжлийн цогц бодлогыг эрдэмтдийн судалгаан дээр тулгуурлан хийнэ гэж зорьж байсан. Нарийн гүнзгийрүүлсэн, олон жилийн судалгаан дээр тулгуурлаж гарч ирж чадаагүй. Гэхдээ эхний зөв оролдлого байсан. Гэх мэтчилэнгээр газар газраас санаа авах юм бий.

Уулын энгэрт гэр бариад үлдсэн бүх насаа өнгөрүүлж чадна

-Таны хувийн амьдралд эдийн засгийн хувьд хүч хүрэхгүй, бэрхшээлтэй асуудал тохиолддог уу?
-Үгүй дээ, би өөрийн боломж хүрээлэл дотроо сэтгэл хангалуун байдаг. Гэхдээ мэдээж зорилго тавьж хүрэх зүйл зайлшгүй л дээ. Амьдрал юм хойно “хэрэв мөнгөтэй бол тэгмээр байна, ингэмээр байна” гэх зүйл гарна л даа. Тэр болгонд гэр бүлийн хүрээнд сэтгэлээ нээж, ярилцаж, ойлголцоод сайн сайхан болгож ирсэн. Дундаж хэмжээний амьдралаар амьдрах ёстой, түүнээс дээшлэх тусам өөрсдөө хангалууныг бий болгоод явдаг зарчмаар л явдаг даа.
-Мөнгөтэй хүн л эрх чөлөөтэй, эрх мэдэлтэй байдаг гэсэн ойлголт бий. Таны хувьд мөнгө эрх чөлөөний түлхуур мөн үү?
-Би бол тэгж ойлгодоггүй шүү. Мөнгө бол туслах элемент л гэж ойлгодог. Ямар хэмжээг эрх чөлөө гэж ойлгохоос шалтгаална л даа. Дуртай амттанаа идэж, дуртай газраа очиж, дуртай зүйлээ авах, дуртай юмаа үзэх зэргээр материаллаг талын бүхий л хэрэгцээгээ хангахыг эрх чөлөө гэж ойлгодог хүмүүс өөрийн чинь асуудагтай санал нэг л байна байх. Материаллаг ертөнцөөр амьсгалж, хорвоод бүх юмтай байх гэсэн үзэл буруу гэж би боддог. Яагаад гэвэл хүн болгон тийм байх боломжгүй. Боломжгүй бүхнээс өөрийн гэснийг хүртэх гэсэн шунал бол буруу сэтгэлгээ гэж үздэг.
-Та хүссэнээ авах хэмжээний мөнгөтэй юу?
-Байхгүй ээ. Нөгөө талаар бас байна. Буй байдалдаа зохицсон зүйлээ л хүсдэг. Хүн болгон хүслээ задгай тавьчихвал утгаа алдана шүү дээ.
-Та хүнтэй даргархаж харьцаж байсан удаатай юу?
-Би тэгж чаддаггүй юм. Гэхдээ хүнд даргархаж байгаа нэгэнд би даргархах тохиолдол байдаг. Ялангуяа орон нутагт явж байхад ард түмэндээ жинхэнэ үйлчлэх ёстой хүн ажлаа хийхгүй, ард түмнээ захиргаадаж, эрх мэдлээрээ дулдуйдсан нөхөртэй таардаг. Түүнтэй даргархаж харьцдаг. Өөрөөр хэлбэл тэр нөхрийг буруушааж, өөрт нь төдийгүй олны өмнө тэр чанарыг нь хэлж залруулж явдаг.
-Танд найз нөхөд байхын гол үндэс юу вэ?
-Нэгнээ ойлгож, багаар ажиллах чадвар.
-Та насан эцэслэтлээ улс төрөөс гарахгүй гэж боддог уу?
-Улс төрийн албан тушаалаас гарах, улс төрийн харилцаанаас гарах гэсэн хоёр ойлголт байна.
-Албан тушаалын хувьд?
-Албан тушаалын тухайд бол өөрөө цаг хугацаагаа заагаад өгдөг ажил шүү дээ. Улс төрийн харилцаанд орох нь бол насан туршдаа л явах хэрэг. Гагцхүү энэ оролцоо нь бусдад саад болохгүй тэр хязгаарт баригдаж байх ёстой. Миний ажиглаж байхад үүний эсрэг хандлага байх л юм.
-Зурагтаар чуулганы хуралдааныг харж суусан иргэн “жүжиг үзэж байна” гэж хэлэхтэй таарсан юм. Хэрэв улс төр жүжиг бол та ямар дүрд тоглодог вэ?
-Би нэг л зүйлийг хэлнэ. Сонгогдохын төлөө биш, сонгогдсон үүргээ биелүүлэхийн төлөөх харьцааг эрхэмлэдэг. Энэ бол УИХ-ын гишүүдийн барьж байх ёстой зарчим.
-Таныг уулын энгэрт гэр бариад хэдэн мал маллаад амьдар гэвэл хэр удаан байж чадах вэ?
-Үлдсэн бүх насаа дуустал би байж чадна. Манай хүн ч “Хөдөө очоод хэдэн малын хажууд амьдрахсан” гэж хэлдэг юм. Чөлөөт цаг зав гарвгл гэр бүлийнхээ хүрээнд сайхан агаарт гарахыг эрмэлздэг.
-Өнгөрсөн наадмаар морь унасан явах чинь содон харагдаж байсан. Хурдны удамтай адуу байгаа л биз дээ?
-Би морь унаж л хийморио сэргээдэг. Хурдан морь уях, уралдуулах гэдэг миний хөрөнгө зиндаанаас ахадсан хэрэг. Маш их зардал мөнгөтэй холбоотой сонирхол чинь тэр шүү дээ. Найз нөхдийнхөө уяж уралдуулж байгаа морьдыг харж, уяагаар нь орж баясаад л явдаг. Ер нь монгол наадам чинь морьтой л наадам шүүдээ. Түрүүлж ирж байгаа морьтой зэрэгцэж нэг дүүхэлзэх тэр үедээ эмээл дээр тогтоод байж байх сайхан.
-Таны гэрийн хамгийн нандин үнэт эд зүйл юу вэ?
-Эцэг эхээс минь өвлөж ирсэн бурхан тахил.
-Танайх ямархуу уур амьсгалтай айл вэ?
-Харахад яг л над шиг л уур амьсгалтай гэр бүл.
-Танай гэрийн нүд унамаар гоёл?
-Манай гэрийн хүний нэг талынхаа хананд хийсэн задгай дизайнтай тавиур, дотор нь тавьсан ваар сав, эд зүйлийг орсон хүн болгон олзуурхаж хардаг юм.
-Түүндээ хэчнээн төгрөг зарцуулсан бэ?
-Үнэ өртөг орохгүй шүү дээ. Манай хүн өөрөө сэтгээд, хямдхан гарын доорх материалаар хийдэг зүйл. “Зохистой болгон зүйтэй, зүйтэй болгон зохистой” гэдэг том философи бий шүү дээ. Бид түүнийг л баримталж ирсэн.
-Та хүүхдүүдээ гарыг нь ганзаганд, хөлийг нь дөрөөнд хүргэхэд хэр зүдэрсэн бэ?
-Ном боловсролоор тэтгэхийг л зорьсон. Өнөөдөр бүгдээрээ л сайхан эрдэм мэдлэгтэй хүн болж байна. Том охин маань өмгөөлөгч. Өмгөөлөгчдийн хүрээнд гайгүй нэр хүндтэй. Бие даагаад амьдраад явж байна. Дараагийнх нь докторын зэрэгтэй. Банк санхүүгийн чиглэлээр хэсэг ажилласан. Цаашдаа аятайхан явах болжээ гэдгийг нь хараад бахархаад явж байна. Дараагийн хоёр хүү сургууль соёлын мөрөөр л явж байна. Тэр хоёр хүүдээ мэдээж юм бэлдэж өгөх хэрэгтэй. Хоёр хаш хөөргөө л өгнө дөө. Миний сэтгэлийн зарчмыг үр хүүхэд маань өвлөж үлдсэн. Тийм болохоор миний амьдрал шиг сэтгэл хангалуун, сайхан амьдралыг туулах байх гэж найддаг.

Э.Батцэцэг